Wszystkie zamieszczone w tekście cytaty są wyróżnione kolorem granatowym. Aby dowiedzieć się, skąd pochodzi dany cytat, należy kliknąć na dowolny jego fragment.

Ogólna charakterystyka rozwoju pedagogiki fortepianowej w pierwszej połowie XIX wieku
2. Nauczyciele Chopina


      Muzyczne zdolności Fryderyka objawiły się bardzo wcześnie. Już jako kilkuletnie dziecko improwizował i powtarzał na fortepianie melodie grane przez matkę lub siostrę. Systematyczne lekcje gry na fortepianie zaczął pobierać w roku 1816 u Wojciecha Żywnego - przyjaciela ojca. Żywny był z pochodzenia Czechem, kształcił się pod kierunkiem J. Ch. Kucharza, znawcy i miłośnika muzyki J. S. Bacha. Reprezentował typ muzyka XVIII-wiecznego, szczególnym kultem darzącego Bacha, Haydna i Mozarta, a spośród kompozytorów współczesnych Hummla i Moschelesa. Chociaż Żywny został określony przez Eustachego Marylskiego, kolegę Fryderyka, jako "jeden z najpośledniejszych nauczycieli muzyki w Warszawie", to jednak nie można zaprzeczyć twierdzeniu, że wywarł on dobroczynny wpływ na małego Chopina. Skoncentrował się na wprowadzeniu Fryderyka w krąg utworów fortepianowych Bacha, Haydna, Mozarta i Hummla,, objaśniając ich zasady. Przekazał mu podstawy gry fortepianowej, nauczył uznanego sposobu palcowania i tradycyjnego ułożenia ręki, a widząc wrodzoną sprawność techniczną i talent ucznia, nie ograniczał jego indywidualności. Dzięki takiej niekonwencjonalnej edukacji Fryderyk mógł rozwijać własny sposób grania i wydobywać odpowiednie dźwięki tymi palcami, które sam uważał za właściwe, a nie tymi, które zalecały podręczniki. Chopin darzył swego nauczyciela prawdziwą sympatią l szacunkiem, ceniąc go zawsze niezwykle wysoko. Nawet kiedy już zdobył sławę, nigdy nie zapomniał o Żywnym, czemu wielokrotnie dawał wyraz w listach.
      Edukacji chłopca dopełniała muzyka, jaką słyszał w domu i w warszawskich salonach. Była to muzyka zaczerpnięta z popularnych wówczas oper włoskich jak i muzyka o cechach narodowych. W tej drugiej grupie prym wiódł polonez, zazwyczaj kompozycji Ogińskiego lub Szymanowskiej. Zapewne zasłyszane utwory miały wpływ na pierwsze próby Chopina w dziedzinie kompozycji. W 1817 roku ukazał się jego pierwszy drukowany utwór - Polonez. Również Poloneza skomponował Chopin w wieku 11 lat, jako prezent na imieniny swego nauczyciela. 24 lutego 1818 roku Chopin po raz pierwszy wystąpił publicznie. Wykonał wówczas wirtuozowski koncert znanego czeskiego kompozytora Gyrowetza. Zapraszano go też do Belwederu, gdzie grał przed Wielkim Księciem Konstantym. Otworzyły się dla niego salony magnaterii i wybitnych osobistości.
      Wpływ na rozwój intelektualny młodego Fryderyka miała atmosfera panująca w domu rodzinnym. Bywali tam bowiem zarówno profesorowie Liceum Warszawskiego i Uniwersytetu, jak też muzycy i literaci warszawscy. Spośród muzyków częstymi gośćmi byli: Józef Elsner, Wilhelm Würfel i Józef Jawurek.
      Chociaż niektórzy biografowie twierdzą, że w 1822 roku zakończyła się edukacja Chopina u Żywnego, to jednak Fryderyk utrzymywał z nim nadal stały kontakt. Prawdopodobnie już wówczas korzystał także z doświadczeń Elsnera i Würfla, który był pianistą i organistą. W 1823 roku Chopin wstąpił do Liceum Warszawskiego, gdzie nad jego wychowaniem czuwał przede wszystkim rektor Samuel Bogumił Linde. We wrześniu 1826 roku rozpoczął trwającą trzy lata naukę kompozycji w Szkole Głównej Muzyki w Warszawie.
      Jej założyciel Józef Elsner, urodzony na Śląsku, nie poddał się germanizacji i przez kilkadziesiąt lat wywierał silny wpływ na rozwój polskiej kultury muzycznej poprzez pracę pedagogiczną, dyrygencką oraz społeczną. Doświadczenie zawodowe zdobywał w rodzinnym Grodkowie oraz we Wrocławiu, Wiedniu, Brnie i Lwowie. Posiadał on wiedzę w dziedzinie środków techniki komponowania różnych gatunków muzycznych, gdyż pracował nad muzyką religijną, sceniczną, symfoniczną oraz wokalną solową i chóralną. Nie miał on możliwości kształcenia się w zakresie teorii kompozycji pod kierunkiem doświadczonego pedagoga. Korzystał więc z rad znajomych muzyków i kształcił się sam w oparciu o utwory Bacha i Mozarta, które stanowiły dla niego pewien wzorzec. Prowadził pracę muzyczno - wychowawczą nie tylko w szkolnictwie, lecz także podczas spotkań z przyjaciółmi i uczniami, ze społeczeństwem warszawskim. Rozwijał nawet związki kultury polskiej z zagranicą.
      Wstępujący do Szkoły Głównej Muzyki Chopin wybrał studia teorii muzyki i kontrapunktu. Nie stosował się jednak ściśle do programu. Gdy rozpoczął naukę, miał tylko sześć lekcji kontrapunktu u Elsnera, a resztę czasu poświęcał pracy samodzielnej. Elsner był światłym nauczycielem i widział siebie głównie w roli doradcy. Nie lekceważył on indywidualnych zainteresowań swoich uczniów i starał się, aby każdy z nich rozwijał się w odpowiednim dla siebie kierunku. Nauczyciel orientował się w dotychczasowych osiągnięciach i zdolnościach Chopina i rozwijał przede wszystkim umiejętności potrzebne do opanowania wszystkich form związanych z muzyką fortepianową.
      Fryderyk, jak cała Warszawa, zachwycał się modną w owym czasie muzyką włoską, zaś Elsner odwracał jego uwagę w kierunku Hummla, Moschelesa i Fielda, których uznawał za największych kompozytorów współczesnych. Te muzyczne upodobania nauczyciela Chopina wskazują, że Elsner był zwolennikiem stylu brillant. Nie mogło to nie mieć wpływu na rozwój muzycznej osobowości Fryderyka. Wiadomo również, że Chopin podziwiał grę Kalkbrennera, poświęcił mu też Koncert e-moll. Wpływy modnego wówczas stylu znalazły swój wyraz w kompozycjach Chopina, przede wszystkim w jego Koncertach i Walcach.
      Lata nauki w Warszawie stały się dla młodego Fryderyka bazą do dalszego samokształcenia poza granicami kraju. Był to fundament, na którym oparł on rozwój swojego talentu pianistycznego i kompozytorskiego. Czekało go tam również nowe zadanie - działalność pedagogiczna, w której poprzez nowatorskie spojrzenie na sprawy dydaktyki fortepianowej jeszcze raz potwierdził wielkość swego geniuszu.