Marzena Swora - Potrzeby psychiczne dziecka w wieku m這dszoszkolnym. Publikacje nauczycieli, AWANS.NET.

www.awans.net
Publikacje nauczycieli
 › strona g堯wna › archiwum › indeks autor闚 › kontakt

Marzena Swora,   Publiczna Szko豉 Podstawowa nr 6 w Radomiu

Potrzeby psychiczne dziecka w wieku m這dszoszkolnym

Materia przygotowany na spotkanie z Rodzicami uczni闚 klasy II f

Rodzina jest pierwsz, podstawow kom鏎k spo貫czn, naturalnym 鈔odowiskiem dziecka, w kt鏎ym powinny by zaspokajane jego potrzeby. Jest to warunek niezb璠ny do tego, aby proces wychowywania przebiega prawid這wo.

Omawiaj帷 znaczenie potrzeb dla rozwoju psychicznego i spo貫cznego dziecka, chcia豉bym ukaza je w kontek軼ie teoretycznym i praktycznym. Obserwacja funkcjonowania dzieci w 鈔odowisku szkolnym pozwala mi bowiem na stwierdzenie, 瞠 wsp馧cze郾i rodzice k豉d szczeg鏊ny nacisk na zaspokajanie w pierwszym rz璠zie potrzeb materialnych swoich dzieci. Wielu z nich uwa瘸, i zapewniaj帷 dziecku odpowiednie wy篡wienie, ubranie, kupuj帷 zabawki, cz瘰to luksusowe - wype軟iaj w zupe軟o軼i sw rodzicielsk funkcj. Zapominaj jednak瞠 o tym, 瞠 najwa積iejsz funkcj jest zaspokajanie potrzeb psychicznych, takich jak: potrzeby mi這軼i, bezpiecze雟twa, bezwarunkowej akceptacji, potrzeby szacunku i uznania, potrzeby aktywno軼i, samodzielno軼i i samorealizacji.

Rodzice musz by 鈍iadomi tego, 瞠 niezaspokajanie wymienionych potrzeb przyczynia si do powstawania r騜nego rodzaju zaburze w zachowaniu dzieci. Jeste鄉y 鈍iadkami wielu zachowa agresywnych w鈔鏚 dzieci z najm這dszych klas, zachowa biernych czy 鈍iadcz帷ych o niedostosowaniu spo貫cznym. Nie nale篡 przy tym lekcewa篡 potrzeb materialnych i biologicznych, kt鏎e s r闚nie wa積e dla prawid這wego rozwoju dziecka. Badania przeprowadzane przez naukowc闚 na grupie 1000 matek i ojc闚 dowiod造 - co jest niepokoj帷ym faktem - 瞠 bardzo wysoki procent rodzic闚 wykazuje tylko cz窷ciow lub niedostateczn znajomo嗆 potrzeb dziecka.

Stopie zaspokajania potrzeb materialnych i biologicznych dziecka uzale積iony jest wprawdzie od pozycji ekonomicznej rodziny, ale niezale積ie od trudnej sytuacji materialnej i mieszkaniowej, rodzice nie mog zaniedbywa swoje dzieci. Czasem wychowawca zauwa瘸, 瞠 dziecko notorycznie nie przynosi do szko造 drugiego 郾iadania i cz瘰to prosi o kanapk, bo jest g這dne. Zaniedbywanie tak podstawowej potrzeby biologicznej dziecka, jak potrzeba racjonalnego od篡wiania si, 鈍iadczy o braku zainteresowania rodzic闚 jego zdrowiem, a tak瞠 幢e 鈍iadczy o warunkach opieki rodzicielskiej. U dzieci, kt鏎ych rodzice nie przywi您uj wagi do zaspokajania ich potrzeb, rodzi si poczucie zagro瞠nia, niepewno軼i i og鏊nego braku bezpiecze雟twa. Taka sytuacja cz瘰to sk豉nia dzieci do szukania poza domem rodzinnym tego, czego nie zapewnia im rodzina. W przypadku, kiedy rodzice nie zapewniaj dostatecznej ilo軼i po篡wienia, ubrania i odpoczynku, nie kontroluj zachowania zachowania swoich dzieci, staraj si one potrzeby te zaspokoi w inny spos鏏, na przyk豉d wchodz帷 w konflikt z normami spo貫cznymi, obyczajowymi, a nawet prawnymi. Negatywne formy zachowania przejawiaj si w wymuszaniu pod gro嬌, w zabieraniu si陰 cudzych rzeczy oraz w drobnych kradzie瘸ch przybor闚 szkolnych, kanapek czy zabawek. Tego typu zachowania s przejawem nieprzystosowania spo貫cznego.

R闚nie niekorzystne, z punktu widzenia prawid這wego rozwoju spo貫cznego dziecka, jest przesadne zaspokajanie jego potrzeb materialnych, przejawiaj帷e si m. in. w uleganiu wszelkim jego zachciankom, pro軸om i 篡czeniom. Dzieci z tych rodzin charakteryzuje zbytnia pewno嗆 siebie i egoizm, cz瘰to odbierane s przez r闚ie郾ik闚 jako zarozumia貫 i niekole瞠雟kie. Zdarza si, i ulegli rodzice, spe軟iaj帷y wszystkie pro軸y swoich dzieci, zaniedbuj ich podstawowe potrzeby psychiczne, co rzutuje na rozw鎩 spo貫czny. Wysokie dochody rodzic闚, drogie prezenty dla dzieci cz瘰to wi捫 si z dodatkow prac zarobkow, "pogoni" za pieni康zem, co poci庵a za sob brak czasu na 篡cie domowe, zuba瘸 sfer emocjonaln we wsp鏊nocie rodzinnej.

Kosztowne zabawki i inne prezenty rzeczowe maj rekompensowa dziecku brak kontaktu uczuciowego z rodzicami. W rzeczywisto軼i nie zapewniaj jednak dziecku warunk闚 sprzyjaj帷ych prawid這wemu rozwojowi spo貫cznemu.

Znajomo嗆 potrzeb psychicznych dziecka i 鈍iadomo嗆 ich znaczenia w jego rozwoju warunkuje w istotnym stopniu poziom ich zaspokajania. Mo積a go okre郵i, obserwuj帷, ile czasu rodzice po鈍i璚aj dziecku na indywidualne kontakty z nim (rozmowy, zabawy, wycieczki), czy interesuj si nauk szkoln i zachowaniem dziecka, czy pomagaj mu w odrabianiu lekcji, kontroluj zeszyty i kontaktuj si z nauczycielem, czy interesuj si, gdzie i z kim dziecko przebywa poza szko陰, pomagaj mu w rozwi您ywaniu problem闚.

W tym miejscu celowe wydaje si om闚ienie niekt鏎ych, najwa積iejszych potrzeb psychicznych. Mam nadziej, 瞠 poznanie ich przez rodzic闚 przyczyni si do wi瘯szego stopnia ich zaspokajania.

Pierwsz potrzeb psychiczn, kt鏎 zaspokaja przede wszystkim matka jest potrzeba bezpiecze雟twa. Tu po narodzinach przytula noworodka do siebie, aby poczu這 jej blisko嗆, by這 bezpieczne. W dalszych latach potrzeba ta zaspokajana jest przez rodzic闚 wtedy, gdy w domu panuje pogodna i serdeczna atmosfera, dziecko zwracaj帷 si ze swoimi problemami jest wys逝chiwane, a w razie niepowodzenia nie s造szy s堯w, kt鏎e sprawiaj, 瞠 traci poczucie bezpiecze雟twa, na przyk豉d: "Zawiod貫 mnie, ju ci nie kocham". Mo積a wyrazi swoje niezadowolenie z czynu dziecka, ale nie mo積a kara jego samego, gdy powinno si akceptowa dziecko takim, jakie ono jest i potwierdza, 瞠 jest kochane mimo wszystko.

Atmosfera niekorzystna wychowawczo przejawiaj帷a si w k堯tniach, awanturach, a nawet w r瘯oczynach, powoduje powstawanie l瘯闚 u dzieci, niezaspokojenie potrzeby psychicznej. R闚nie stresuj帷e dla dziecka s nadmierne wymagania rodzic闚 dotycz帷e na przyk豉d jego ocen w szkole, bez wzgl璠u na faktyczne mo磧iwo軼i dziecka. Rodzice chc帷 zaspokoi w豉sne ambicje, wymagaj aby syn czy c鏎ka byli zawsze najlepsi w ka盥ej dziedzinie. Je郵i dziecko nie mo瞠 sprosta tym wymaganiom, w闚czas rodzice gniewaj si na niego, wyra瘸j swoj dezaprobat. Dziecko wracaj帷 ze szko造 do domu nie czuje si bezpieczne, wiedz帷 瞠 zawiod這 oczekiwania rodzic闚. W tym wypadku niezaspokojona jest te potrzeba mi這軼i rodzicielskiej, gdy dziecko czuje si wtedy mniej kochane i mniej akceptowane. Wa積a potrzeb dla dziecka jest potrzeba szacunku i uznania, kt鏎 powinni zaspokaja rodzice i nauczyciele. Wielu doros造ch traktuje dziecko nie tak, jak traktuje si dojrza貫go cz這wieka, ale w spos鏏 lekcewa膨cy, poni瘸j帷y jego godno嗆. Rodzice wymagaj szacunku dla siebie, ale czy zaspokajaj t potrzeb u篡waj帷 epitet闚: "ty gnojku, bachorze"? Dziecko czuje si upokorzone, p豉cze, czuj帷 si kim gorszym i pokrzywdzonym, bo nie mo瞠 tym samym odpowiedzie swojemu rodzicowi. Cz瘰to jednak identyfikuje si z rodzicami i na郵aduje ich w kontaktach z r闚ie郾ikami, kiedy mo瞠 u篡wa podobnych wyzwisk w stosunku do koleg闚.

Ka盥y doros造 lubi by chwalony, podziwiany i akceptowany przez otoczenie. Podobnie jest z dzieckiem, kt鏎e oczekuje uznania swoich bliskich, aprobaty dla tego co robi. Dziecko chce wiedzie, 瞠 rodzice dumni s z jego osi庵ni耩, a nie s逝cha uwag typu "sta ci na wi璚ej". Niezaspokajanie potrzeby uznania przez rodzic闚 sprawia, ze dziecko b璠zie szuka這 tego uznania poza domem, zachowuj帷 si tak, aby spodoba si kolegom (na przyk豉d - udowodni kolegom, 瞠 wybije szyb na najwy窺zym pi皻rze). W oczach rodzic闚 niewielki wysi貫k, udzia w jakim konkursie (ale bez sukcesu) nie wart jest uwagi, a jednak dziecko odczuwa potrzeb, aby ten wysi貫k by dostrze穎ny, co motywowa go b璠zie do dalszej pracy.

Cz瘰to doro郵i uwa瘸j, 瞠 dziecko grzeczne to takie, kt鏎e jest spokojne, bawi si godzinami w swoim pokoju i nie przeszkadza rodzicom. Porz康ek w domu i ich spok鎩, s cz瘰to wa積iejsze ni potrzeba aktywno軼i dziecka. Zapominaj o tym, i ka盥e zdrowe, normalnie rozwijaj帷e si dziecko w wieku m這dszoszkolnym cechuje aktywno嗆, ruchliwo嗆, ch耩 dzia豉nia. Dzieci bardzo lubi, gdy rodzice zapraszaj je do wsp鏊nych zaj耩 domowych nie ograniczaj帷 si do polece typu: "wyrzu 鄉ieci", co jest najcz窷ciej praktykowane. Dzieci chc by potrzebne, wa積e, chc uczestniczy w porz康kach, chc biega i grac w pi趾 nie tylko z kolegami, ale czasem te z tat.

Niezaspokajanie potrzeby aktywno軼i przez rodzic闚 sprawia, 瞠 dziecko jest w domu spokojne, wyciszone, a upust swojej aktywno軼i daje poza domem i w szkole, cz瘰to w spos鏏 niekontrolowany i niew豉軼iwy.

Zbytnia nadopieku鎍zo嗆 rodzic闚 sprawia, i niezaspokojona jest potrzeba samodzielno軼i dziecka. O ile samodzielno嗆 ta jest ograniczona w stosunku do ma貫go dziecka, kt鏎ego nie mo積a samego pos豉 do sklepu czy pozwoli mu na zabaw z r闚ie郾ikami bez opieki, o tyle uczniowi pierwszej, drugiej czy trzeciej klasy nale篡 okaza zaufanie, pozwalaj帷 mu samodzielnie decydowa o tym, jak bluzk za這篡 lub jak chce sp璠zi czas wolny od zaj耩. Je瞠li rodzice rozmawiaj z dzieckiem, dyskutuj z nim, w闚czas nie b璠zie dochodzi這 do konflikt闚 na tym tle. Czasem mo積a zaobserwowa w szkole, jak mama lub babcia zawi您uj dziesi璚iolatkowi sznurowad豉, nios za nim teczk, a potem odrabiaj za niego lekcje. Dziecko niesamodzielne, ograniczane przez doros造ch i wyr璚zane cz瘰to staje si obiektem drwin r闚ie郾ik闚, jest niezdecydowane w r騜nych sytuacjach, nie鄉ia貫, czasem odrzucane i izolowane przez grup. Rodzice uwa瘸j, 瞠 zrobi co lepiej ni dziecko, szybciej i sprawniej, nie zastanawiaj帷 si, i przez niezaspokajanie potrzeby samodzielno軼i robi dziecku krzywd, kt鏎e staje si "ofiar" i "maminsynkiem".

W miar osi庵ania coraz wi瘯szej mo磧iwo軼i rozumienia otaczaj帷ego 鈍iata, a co za tym idzie - bogacenia si do鈍iadczenia indywidualnego, ujawniaj si coraz bardziej r騜norodne potrzeby dziecka, jak np. poznawcze, kontaktu spo貫cznego, sukcesu i przynale積o軼i do grupy. Dziecko przekraczaj帷 pr鏬 szko造 staje coraz cz窷ciej przed sytuacjami nowymi, co doprowadza do powstawania i rozwoju nowych potrzeb. D捫no嗆 do ich zaspokajania jest jednym z wa積iejszych wyznacznik闚 rozwoju osobowo軼i. Pe軟e zaspokojenie tych potrzeb uzale積ione jest od zaspokojenia potrzeb podstawowych, takich jak potrzeby biologiczne, potrzeby bezpiecze雟twa i mi這軼i oraz uwarunkowane jest sytuacj, w jakiej dziecko wzrasta.

Na zako鎍zenie kilka refleksji dotycz帷ych zaspokajania potrzeb psychicznych dzieci przez rodzic闚.

  • Je瞠li dziecko do鈍iadcza krytycyzmu, uczy si pot瘼iania innych.
  • Je瞠li dziecko do鈍iadcza wrogo軼i, uczy si walczy z innymi.
  • Je瞠li dziecko do鈍iadcza zawstydzenia, uczy si poczucia winy.
  • Je瞠li dziecko do鈍iadcza pochwa, uczy si doceniania innych.
  • Je瞠li dziecko do鈍iadcza akceptacji, uczy si znajdowa mi這嗆 wok馧 siebie i akceptowa innych.
Nam - rodzicom i nauczycielom - chodzi w豉郾ie o to, aby dzieci by造 kochane i przelewa造 t mi這嗆 na innych ludzi. A je郵i tak si stanie, w闚czas zniknie ze szko造 problem agresji, przemocy i nietolerancji.

Bibliografia

  1. Cudak H.: Szkice z bada nad rodzin. WSP Kielce 1995.
  2. Gordon T.: Wychowywanie bez pora瞠k. PWN Warszawa 1961.
  3. Filipczuk H.: Potrzeby psychiczne dzieci i m這dzie篡. CRZZ Warszawa 1980.
  4. Wyczewski L.: Rodzina w okresie transformacji systemowej w Polsce. "Polityka Spo貫czna" 1993, nr 2.
  5. Zimmowska M.: Patologia rodziny. (w:) Zagadnienia patologii spo貫cznej, red. A. Podg鏎ecki, PWN Warszawa 1976.

Publikacja dodana do Archiwum Internetowego Serwisu O鈍iatowego AWANS.NET 8 czerwca 2004 r. do g鏎y

Copyright © 2004 AWANS.NET